Γράφει η Χριστίνα Χολέβα

Η σιωπή έχει αξία που ταιριάζει στο πένθος περισσότερο. Έλα όμως που η επικαιρότητα τρέχει. Η ζωή συνεχίζεται για όλους εμάς που δεν χάσαμε κάποιο κοντινό μας πρόσωπο. Τη βδομάδα που μας πέρασε «έσκασε» η είδηση πως ο γνωστός συγγραφέας των best seller «Δώρο» και γκουρού του life coaching στην Ελλάδα, Στέφανος Ξενάκης βρίσκεται στη φυλακή, μετά από σωρεία οικονομικών ατασθαλιών. Δεν είμαι ειδική στη δικογραφία, δεν είναι αυτός ο σκοπός μου άλλωστε. Η δικαιοσύνη είναι καθ΄ όλα αρμόδια για να αποφασίσει τα περαιτέρω.

Τον Στέφανο Ξενάκη τον είχα γνωρίσει προσωπικά από τις επισκέψεις του στην Κόρινθο για ομιλίες και παρουσιάσεις των βιβλίων του. Είναι ένας πολύ συμπαθής και έξυπνος άνθρωπος που σε πλείστες περιπτώσεις έκανε αυτό που υποσχόταν. Οι χιλιάδες που παρακολουθούσαν τα live του στο Instagram και οι εκατοντάδες που στριμώχνονταν σε θέατρα και αμφιθέατρα να τον ακούσουν, έβγαιναν ωφελημένοι. Τους έδινε αυτό που είχαν ανάγκη. Την ελπίδα πως μπορούν να τα καταφέρουν. Τι κι αν κάποιος είχε μια κακή μέρα; Η επόμενη θα ήταν σίγουρα καλύτερη, αρκεί να το πιστέψει και να προσπαθήσει γι΄αυτό. Φτιάξε τη ζωή που θέλεις έλεγε ο Στέφανος. Απλά πράγματα δηλαδή. Ο Ξενάκης
μιλούσε απλά και κατανοητά και σίγουρα έχει βοηθήσει πολύ κόσμο. Τελεία.

Όμως δεν είμαι εδώ για να υπερασπιστώ τον Ξενάκη ή να γράψω ηθικούς λίβελους για τις
αξιόποινες πράξεις του. Μακριά από μένα. Μια απογοήτευση τη νιώθω όμως.

Ανάλογη περίπτωση υπήρξε και λίγο παλαιότερα με άλλο γνωστό συγγραφέα παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας, τον Βασίλη Παπαθεοδώρου, πολυβραβευμένο και όχι άδικα κατά τη γνώμη μου. Η έφηβη κόρη μου έπινε νερό στ΄όνομα του. Αυτή τη στιγμή είναι στη φυλακή για το παράνομο υλικό παιδικής πορνογραφίας που βρέθηκε στο σκληρό δίσκο του Η/Υ του. Η είδηση αυτή είχε συνταράξει πριν ένα χρόνο περίπου τον εκδοτικό κόσμο και σύσσωμο το αναγνωστικό κοινό. Κάτι παραπάνω από απογοήτευση ομολογουμένως.

Αν ψάξουμε θα βρούμε πολλές ανάλογες περιπτώσεις που δεν περιορίζονται φυσικά ανάμεσα στους συγγραφείς. Και βέβαια αυτές οι δύο που ανέφερα είναι ίσως ακραίες περιπτώσεις. Αυτό που με απασχολεί χωρίς να θέλω να γενικεύσω τα πράγματα, είναι πως άλλο πράγμα το καλλιτεχνικό ή πνευματικό προϊόν, αυτό με το οποίο έρχεται σε επαφή το κοινό και άλλο πράγμα αυτός που το παράγει. Αν με ρωτάτε, προσωπικά θα ήθελα να ταυτίζονται με την καλή έννοια αυτά τα δύο. Είναι δύσκολο για πολλούς από μας να αποσυνδέσουμε το έργο από το δημιουργό του. Πόσες φορές δεν απογοητευτήκαμε όταν κάποιος τον οποίο θαυμάζουμε είπε ή έκανε κάτι με το οποίο δεν συμφωνούμε ή είμαστε τελείως αντίθετοι ηθικά ή ιδεολογικά; Πολλές φορές όσον αφορά εμένα. Συγγραφείς, ζωγράφοι, τραγουδοποιοί, ηθοποιοί, σκηνοθέτες και άλλοι δημιουργοί , έπεσαν από το βάθρο τους, σε σημείο που μου είναι αδύνατο να ξαναδιαβάσω βιβλίο τους ή να ακούσω τραγούδι τους και ας είναι καταξιωμένοι και αναμφισβήτητα ταλαντούχοι. Αν ανοίξει κανείς τα social media θα πέσει σίγουρα πάνω σε κάποια ανάρτηση που θα καταβυθίζει κάποιον καλλιτέχνη για κάτι που είπε ή δεν είπε. Είναι θέμα προσωπικής αισθητικής ποιον θα απορρίψεις και ποιον όχι. Ίσως και κάτι παραπάνω.

Ωστόσο το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό. Ο Πικάσο ήταν και θα είναι ίσως ο πιο σημαντικός ζωγράφος του 20 ου αιώνα. Όσο για την προσωπική του ζωή και το χαρακτήρα του οι ιστορίες που λέγονται είναι τουλάχιστον απογοητευτικές για το μεγαλείο του καλλιτέχνη. Απορρίπτω το Πικάσο; Σε καμία περίπτωση όχι!

Οι U2 θρυλικό συγκρότημα παγκόσμιας φήμης και αποδοχής που κάποτε τραγουδούσε για τη φτώχεια στην Αφρική και γενικότερα είχε αναπτύξει κάποιο ακτιβισμό, μπήκε στην black list μου όταν ο Bono περιχαρής εναγκαλιζόταν με τον τον Μπους στο Λευκό Οίκο την ίδια ώρα που οι ΗΠΑ βομβάρδιζε μωρά στο Ιράν και το Αφγανιστάν. Κι ας έχω τραγουδήσει κι ας έχω κλάψει κι ας έχω ερωτευτεί με τα τραγούδια τους. Τέλος.

Η συγγραφέας του Τζ.Κ. Ρόουλινγκ της σειράς βιβλίων Χάρι Πότερ μετά από τρανσοφοβικές δηλώσεις της στον τύπο έγινε σε μία νύχτα persona non grata. Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ κατηγορήθηκε πως ήταν πολύ μάτσο και ο Μπουκόφσκι μισογύνης. Άπειρες παρόμοιες περιπτώσεις ατελών και θνητών ανθρώπων που τυχαίνει να είναι συγγραφείς ή καλλιτέχνες. Είναι η πολιτική ορθότητα που καθορίζει τις επιλογές μας ή είναι κάτι πιο προσωπικό; Μήπως δεν έχει αξία το έργο τους επειδή οι ίδιοι δε στάθηκαν αντάξιοι του; Προφανώς και όχι. Η αποδοχή ή η ακύρωση σε κάθε περίπτωση ανήκει σε μας. Υπάρχει
ένας διεθνής όρος το cancel culture που αναφέρεται ακριβώς σε αυτό το φαινόμενο. Όταν κάποιος καλλιτέχνης ή άλλο πρόσωπο που σχετίζεται με τον πολιτισμό κάνει ή πει κάτι προσβλητικό ή αξιόποινο μποϊκοτάρεται η δουλειά του και γενικά δεν υποστηρίζεται δημόσια.

Πρόσφατα γνώρισα, για λίγο έστω από κοντά, τον Παντελή Βούλγαρη ένα σκηνοθέτη που θαυμάζω απεριόριστα από τις ταινίες του. Ένας άνθρωπος τόσο γλυκός και οικείος, φωτεινός και ταυτόχρονα ταπεινός. Ανακουφίστηκα που δεν απογοητεύτηκα. Με δισταγμό πολλοί φίλοι με ρώτησαν πως μου φάνηκε η γνωριμία μαζί του. Έτσι κατάλαβα πως και άλλοι άνθρωποι όπως κι εγώ, μας είναι δύσκολο να αδιαφορούμε για τον άνθρωπο πίσω από το έργο.

Προφανώς ο καθένας από μας έχει διαφορετική άποψη γι΄αυτά τα ζητήματα κι έτσι πρέπει
να είναι γιατί δε θα είχαμε να πούμε τίποτα, να γράψουμε ή να τραγουδήσουμε.