Στην περιοχή πέριξ του Ταφικού Μνημείου ΙΙΙ αποκαλύφθηκε ένα εκτεταμένο αρχιτεκτονικό συγκρότημα με συνεχή χρήση σε βάθος αιώνων. Κεντρικό στοιχείο της αρχαϊκής φάσης αποτελεί ένα ορθογώνιο υπόγειο κτίριο, γύρω από το οποίο αναπτύσσεται λιθόστρωτο πλάτωμα. Στα βόρεια το πλάτωμα οριοθετείται από αρχαία οδό με αναλημματικό τοίχο και σειρά λειτουργικών χώρων, ενώ στα νότια από κτίριο με επιμέρους εσωτερικούς χώρους.

Χώρος μυστηριακών τελετών ίασης

Κατά τους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους, το υπόγειο κτίριο μετατρέπεται σε στεγασμένη τελετουργική δεξαμενή, η οποία συνδέεται με τελετές ίασης. Στα ανατολικά διαμορφώνεται βοηθητικός χώρος που εξυπηρετεί τη λειτουργία της δεξαμενής, ενώ τα αρχιτεκτονικά μέλη μαρτυρούν την ύπαρξη ενός ιδιαίτερα επιμελημένου κτίσματος με συναφή χρήση.

Από τον χώρο της δεξαμενής περισυνελλέγησαν σημαντικά κινητά ευρήματα, μεταξύ των οποίων ασημένιος στατήρας κοπής Κορίνθου (549–510 π.Χ.), αναθηματικά πήλινα ομοιώματα δαχτύλων, χεριού και κάτω άκρου, καθώς και πήλινο αναθηματικό προσωπείο, που αποδίδεται πιθανότατα στον Αρποκράτη – Ώρο παιδί.

Τα ευρήματα αυτά, σε συνδυασμό με ανασκαφικά δεδομένα του 2024 – όπως πήλινα αναθήματα ανθρωπίνων μελών, μεταλλικά εργαλεία παρασκευής φαρμάκων και ποσότητα δηλητηρίου αρσενικού – ενισχύουν την ερμηνεία του χώρου ως κέντρου μυστηριακών τελετών ίασης. Η διαδικασία της ίασης φαίνεται πως βασιζόταν στην κάθαρση και την εγκοίμηση κοντά στο νερό, με τη δεξαμενή να αποτελεί το βασικό τελετουργικό στοιχείο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η παρουσία θεοτήτων όπως ο Σάραπης και ο Αρποκράτης, που αποδεικνύουν τον έντονο θρησκευτικό και πολιτιστικό συγκρητισμό της Τενέας, σε άμεση συνάφεια με επιρροές από την Αίγυπτο κατά την πτολεμαϊκή περίοδο.

Από ιερό σε εκτεταμένο νεκροταφείο

Το αρχαϊκό υπόγειο κτίριο και το πλάτωμα φαίνεται πως αποτέλεσαν τον αρχικό χώρο τέλεσης των μυστηριακών τελετών, ενώ η ύπαρξη αναλημματικού τοίχου και αρχαίας οδού δείχνει ότι ο ιερός χώρος είχε ήδη οριοθετηθεί από την αρχαϊκή εποχή, στα όρια των νεκροταφείων της πόλης.

Λίγο μετά την κατασκευή της τελετουργικής δεξαμενής, πιθανότατα κατά τον 1ο αιώνα π.Χ., θεμελιώνεται και το Ταφικό Μνημείο ΙΙΙ, ενώ οι παλαιότερες δομές συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται.

Η εικόνα του χώρου μεταβάλλεται ριζικά στις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ., πιθανότατα λόγω πολεοδομικής αναδιάρθρωσης της ρωμαϊκής πόλης. Ο χώρος του ιερού μετατρέπεται σε εκτεταμένο νεκροταφείο, το οποίο χρησιμοποιείται έως και τον 5ο αιώνα μ.Χ.

Κατά την ανασκαφή εντοπίστηκαν συνολικά 23 τάφοι, πλούσια κτερισμένοι με νομίσματα, χρυσά και χάλκινα κοσμήματα, υάλινες χάντρες και μυροδοχεία, πήλινα αγγεία και λύχνους, αποκαλύπτοντας πολύτιμα στοιχεία για τα ταφικά έθιμα της περιόδου.

Παράλληλα, εντός του οικιστικού ιστού της πόλης εντοπίστηκαν νέες δομές κατοίκησης ρωμαϊκών και ύστερων ρωμαϊκών χρόνων, εμπλουτίζοντας την εικόνα της εξέλιξης της αρχαίας Τενέας.

Το ερευνητικό πρόγραμμα

Το πρόγραμμα της Αρχαίας Τενέας υλοποιείται από τη Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων (ΔΙ.Π.Κ.Α.), υπό τη διεύθυνση της Δρ. Ελένης Κόρκα και με υπεύθυνη την αρχαιολόγο της ΕΦΑ Κορινθίας, κ. Παρασκευή Ευαγγελογλου. Υποστηρίζεται από διεπιστημονική ομάδα αρχαιολόγων, επιστημόνων και τεχνικών διαφόρων ειδικοτήτων.

Σημαντική υπήρξε η συμβολή της Περιφέρειας Πελοποννήσου, του Δήμου Κορινθίων και της εταιρείας METLEN, καθώς και των σωματείων «Φίλοι Αρχαίας Τενέας» και «Τενεάτισσες», των ιδιοκτητών των αγροτεμαχίων και ιδιωτών που στήριξαν έμπρακτα το έργο. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη φιλοξενία της ανασκαφικής ομάδας, καθώς και στη διαρκή υποστήριξη των αρμόδιων αρχαιολογικών υπηρεσιών και του Νομισματικού Μουσείου.