Γράφει η κοινωνική λειτουργός Κωνσταντίνα Ρήγα

Τι συμβαίνει, όμως, όταν δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να αποφασίσουμε; Τι είναι αυτό που μας κάνει να «κολλάμε» και να μην μπορούμε να επιλέξουμε εύκολα;

Στην καρδιά αυτής της διαδικασίας κρύβεται η ψυχολογία της απόφασης – ένα φαινόμενο που επηρεάζει όλους μας, ανεξάρτητα από ηλικία, εμπειρία ή συνθήκες. Ζούμε σε μια εποχή αφθονίας. Οι επιλογές είναι παντού: προϊόντα, υπηρεσίες, τρόποι ζωής.

Κι όμως, αυτή η αφθονία δεν μας κάνει πάντα πιο χαρούμενους ή πιο αποφασιστικούς.

Αντιθέτως, συχνά μας προκαλεί «παράλυση της επιλογής».

Ο όρος αυτός περιγράφει την αίσθηση πως όταν έχουμε πάρα πολλές επιλογές μπροστά μας, το μυαλό μας μπλοκάρει.

Ο φόβος της αποτυχίας: μήπως διαλέξω λάθος;

Ο φόβος της αποτυχίας είναι ένας από τους κύριους λόγους που συχνά δυσκολευόμαστε να πάρουμε αποφάσεις. Κάθε επιλογή, μεγάλη ή μικρή, συνοδεύεται από την αβεβαιότητα του τι θα συμβεί αν δεν πάει όπως ελπίζουμε. Κι αυτός ο φόβος μας κρατάει πίσω.

Πολλοί από εμάς προτιμούμε να μείνουμε στην ασφάλεια της «μη-απόφασης» παρά να ρισκάρουμε την πιθανότητα της απογοήτευσης.

Αυτή η τάση σχετίζεται και με το φαινόμενο της προκατάληψης της απώλειας (“loss aversion”), ένα ψυχολογικό φαινόμενο όπου ο φόβος της απώλειας είναι πιο ισχυρός από την επιθυμία για κέρδος. Με απλά λόγια, φοβόμαστε περισσότερο να χάσουμε κάτι (ακόμα κι αν είναι μόνο μια ευκαιρία) παρά να κερδίσουμε κάτι καινούργιο.

Η κατάρα της τελειομανίας

Ένα άλλο εμπόδιο στις αποφάσεις είναι η τελειομανία. Όταν κάποιος κυνηγά το τέλειο, ησκέψη του γεμίζει αμφιβολίες και ανησυχία. «Κι αν δεν είναι η τέλεια λύση; Κι αν το μετανιώσω;». Αυτά τα ερωτήματα παγιδεύουν το μυαλό σε έναν φαύλο κύκλο αναβολής και αμφιβολίας. Η τελειομανία συνδέεται με το άγχος και την ανασφάλεια. Όσο περισσότερο αναζητούμε το ιδανικό, τόσο περισσότερο παραλύουμε. Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότερες αποφάσεις στη ζωή δεν έχουν μία σωστή απάντηση. Είναι θέμα επιλογών που μπορούμε να προσαρμόσουμε και να μάθουμε από αυτές. Σπάνια θα υπάρξει μια απόφαση που δεν μπορεί να διορθωθεί ή να επαναπροσαρμοστεί.

Η προκατάληψη του παρόντος: όταν το τώρα μας κρατάει πίσω

Η προκατάληψη του παρόντος είναι μια ψυχολογική τάση που μας ωθεί να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στις άμεσες συνέπειες μιας απόφασης, παρά στα μακροπρόθεσμα οφέλη της. Για παράδειγμα, μπορεί να αποφεύγουμε να πάρουμε μια σημαντική απόφαση για το μέλλον μας, επειδή αυτή τη στιγμή μας προκαλεί άγχος ή αναστάτωση. Το μυαλό μας προτιμά την άμεση ικανοποίηση, κι έτσι αναβάλλουμε τις αποφάσεις που απαιτούν μακροχρόνιο σχεδιασμό.

Πώς μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι στις αποφάσεις

Αν και το να πάρουμε αποφάσεις μπορεί να είναι δύσκολο, υπάρχουν τρόποι να το κάνουμε πιο εύκολο και λιγότερο αγχωτικό. Ακολουθούν μερικές στρατηγικές που μπορούν να μας βοηθήσουν:

1. Αποδεχτείτε την αβεβαιότητα: Καμία απόφαση δεν είναι απόλυτα σίγουρη. Η αβεβαιότητα είναι μέρος της ζωής και των επιλογών μας. Αποδεχτείτε το γεγονός ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα.

2. Μειώστε τις επιλογές σας: Όταν νιώθετε ότι οι επιλογές σας είναι υπερβολικά πολλές, προσπαθήστε να τις περιορίσετε. Επικεντρωθείτε στις πιο σημαντικές και ρεαλιστικές λύσεις.

3. Βάλτε χρονικό όριο: Μια από τις πιο αποτελεσματικές τεχνικές είναι να ορίσετε ένα χρονικό όριο για την απόφασή σας. Αυτό θα σας βοηθήσει να αποφύγετε την υπερβολική σκέψη και την αναβλητικότητα.

4. Μην κυνηγάτε την τελειότητα: Κατανοήστε ότι καμία απόφαση δεν θα είναι τέλεια. Κάθε επιλογή έχει τα θετικά και τα αρνητικά της, και είναι εντάξει να μην είναι όλα τέλεια.

5. Εμπιστευτείτε τη διαίσθησή σας: Αν και οι πληροφορίες και η λογική είναι σημαντικές, πολλές φορές η διαίσθησή μας μπορεί να μας οδηγήσει στη σωστή κατεύθυνση. Αντί να αναλύετε κάθε λεπτομέρεια, ακούστε το ένστικτό σας.

Η ψυχολογία της απόφασης είναι ένα ταξίδι που όλοι κάνουμε καθημερινά. Από τις μικρές μέχρι τις μεγάλες αποφάσεις, η δυσκολία της επιλογής είναι φυσιολογική. Αλλά με κατανόηση και στρατηγικές, μπορούμε να μάθουμε να παίρνουμε αποφάσεις πιο εύκολα, με λιγότερο άγχος και περισσότερη αυτοπεποίθηση.

Ίσως, τελικά, η πιο σημαντική απόφαση είναι να αποδεχτούμε ότι δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι – αρκεί να κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε, τη δεδομένη στιγμή.

Βιβλιογραφία:
Kahneman,D. (2011). Thinking, Fast and Slow
Schwartz,B (2004). The Paradox of Choice: Why more is Less