Ο σεισμός που σημειώθηκε πρόσφατα στη Ρωσία και προκάλεσε τσουνάμι που έφτασε μέχρι και άλλες ηπείρους, επαναφέρει τη συζήτηση για την προετοιμασία και την επαγρύπνηση, ειδικά σε μία περίοδο που οι ελληνικές παραλίες είναι γεμάτες.

Τι είναι το τσουνάμι και πώς δημιουργείται

Τα τσουνάμι προκαλούνται κυρίως από υποθαλάσσιους σεισμούς μεγάλου μεγέθους (συνήθως πάνω από 6,5 Ρίχτερ) και μικρού εστιακού βάθους (έως 50 χιλιόμετρα). Σύμφωνα με το Διεθνές Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης Τσουνάμι (UNESCO/IOC), τέτοιοι σεισμοί παραμορφώνουν έντονα τον θαλάσσιο πυθμένα —ανυψώνοντάς τον ή προκαλώντας καταβύθιση— με αποτέλεσμα να σηκώνεται απότομα το νερό και να δημιουργούνται γιγάντια κύματα που εξαπλώνονται με ταχύτητα προς τις ακτές.

Αξίζει να διευκρινιστεί ότι δεν προκαλούν όλοι οι υποθαλάσσιοι σεισμοί τσουνάμι. Μόνο εκείνοι που αλλοιώνουν σημαντικά τη μορφολογία του πυθμένα μπορούν να γεννήσουν τέτοια κύματα. Εκτός από σεισμούς, τσουνάμι μπορεί να προκληθούν και από υποθαλάσσιες κατολισθήσεις ή ηφαιστειακές εκρήξεις, ωστόσο οι σεισμοί παραμένουν ο πιο συχνός και επικίνδυνος μηχανισμός.

Ελλάδα και τσουνάμι: Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος;

Η Ελλάδα, αν και παρουσιάζει μικρότερη συχνότητα τσουνάμι σε σύγκριση με άλλες σεισμογενείς περιοχές παγκοσμίως, είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη σχετική “παραγωγή” τέτοιων φαινομένων στη Μεσόγειο. Τις σχετικές προειδοποιήσεις και πληροφορίες για τον κίνδυνο παρέχει το CENALT (Centre d’alerte aux tsunamis).

Ιστορικά παραδείγματα που συγκλόνισαν

• Κρήτη, 365 μ.Χ.: Ένας από τους ισχυρότερους σεισμούς που έχουν καταγραφεί στην Ευρώπη (8,5 Ρίχτερ), νοτιοδυτικά του νησιού, προκάλεσε τσουνάμι ύψους 12 μέτρων που σάρωσε την Ανατολική Μεσόγειο.

• Κρήτη – Ρόδος, 1303: Σεισμός 8 Ρίχτερ μεταξύ των δύο νησιών δημιούργησε κύματα έως 10 μέτρα, προκαλώντας τεράστιες καταστροφές στη Ρόδο και άλλες περιοχές.

• Σαντορίνη – Αμοργός, 1956: Το μεγαλύτερο τσουνάμι του 20ού και 21ου αιώνα στη Μεσόγειο. Ο σεισμός 7,5 Ρίχτερ προκάλεσε κύμα ύψους 30 μέτρων, με θύματα και σοβαρές ζημιές στη Σαντορίνη, την Αμοργό και γύρω νησιά.

Οι πιο ευάλωτες περιοχές στην Ελλάδα

• Νότιο Αιγαίο (Σαντορίνη – Αμοργός)

Η Σαντορίνη βρίσκεται πάνω στο ηφαιστειακό τόξο του Αιγαίου, σε περιοχή έντονης τεκτονικής δραστηριότητας, κοντά στην Ελληνική Τάφρο. Η Αμοργός, από την άλλη, βρίσκεται δίπλα στο ρήγμα του Αιγαίου και περιβάλλεται από μικρά νησιά και βραχονησίδες που περιορίζουν τις δυνατότητες εκκένωσης.

• Κορινθιακός Κόλπος

Είναι εκ των πιο σεισμογενών περιοχών της Ευρώπης, λόγω της τεκτονικής δραστηριότητας, με ρήγματα που προκαλούν επέκταση του φλοιού κατά 10 χιλιοστά ετησίως. Συνδέεται με την ενεργή σεισμική ζώνη του Σαρωνικού Κόλπου, αυξάνοντας την πιθανότητα σεισμών που μπορούν να προκαλέσουν τσουνάμι και επειδή πρόκειται για κλειστό κόλπο, με απότομες βόρειες ακτές και μικρά νησιά, περιορίζεται η δυνατότητα εκκένωσης. Τέλος, συνδέεται με τον Πατραϊκό Κόλπο και το Ιόνιο, γεγονός που ενισχύει την ευαλωτότητα).

• Ιόνια Νησιά

Με εκτεταμένες ακτογραμμές και οικισμούς δίπλα στη θάλασσα, τα Ιόνια νησιά βρίσκονται επίσης κοντά στην Ελληνική Τάφρο. Οι μικρές απομονωμένες βραχονησίδες καθιστούν δύσκολη την έγκαιρη προειδοποίηση και απομάκρυνση πληθυσμού σε περίπτωση ανάγκης.

• Νότια Πελοπόννησος

Ο Κυπαρισσιακός Κόλπος και οι παράκτιες περιοχές της Πυλίας και της Μάνης έχουν ιστορικό σεισμών και τσουνάμι. Οι επίπεδες ακτές, οι εκβολές ποταμών και οι ευάλωτοι οικισμοί αυξάνουν τον κίνδυνο πλημμυρικών φαινομένων μετά από σεισμικά κύματα